Gevoeligheid longkankerpatiënt bepalen zonder belastende operatie

Door het DNA van tumorcellen te analyseren die een longarts toch al bij een patiënt afneemt, is te voorspellen of een patiënt beter op medicijnen of op chemotherapie zal reageren. Een extra operatie voor die DNA-bepaling is dan niet meer nodig. Het onderzoek is weer een nieuwe stap richting personalized medicine: het toespitsen van een therapie op een patiënt zijn erfelijke aanleg of op het type ziekte dat hij of zij heeft. Dit blijkt uit onderzoek van longarts Olga Schuurbiers, die op 18 december promoveert aan het Radboudumc.
Longkanker wordt vaak pas ontdekt als de tumoren zich al uitgezaaid hebben, omdat deze patiënten pas laat klachten krijgen als pijn, benauwdheid of hoesten. In zo’n vergevorderd stadium is meestal geen genezing meer mogelijk. Wereldwijd is zestien procent van de mensen die te horen krijgt dat ze longkanker hebben na vijf jaar nog in leven. Wel kan met chemotherapie of medicijnen de kwaliteit van het leven verbeterd worden en soms kan de levensduur nog wat verlengd worden.
 
Sinds enkele jaren zijn er gericht op tumoren werkende middelen zoals gefitinib en erlotinib.  Gefitinib en erlotinib binden zich aan de tumorcel en vertragen daar de deling. Al een paar jaar weten ziekenhuizen dat patiënten met een bepaalde afwijking in een gen (een zogenoemde EGFR mutatie) meestal goed op deze medicijnen reageren, terwijl patiënten met een andere genetische afwijking, (een K-ras mutatie) er juist vaak slechter van worden. Welke DNA-mutaties een patiënt heeft, bekijken longartsen nu nog vaak aan de hand van stukjes weefsel. Voor die DNA-bepaling wordt dan een hapje lymfeklier onder narcose weggehaald. Als dat niet mogelijk is, wordt vaak van gefitinib en erlotinib afgezien.
 
Deze operatie is niet meer nodig, aldus de promovenda. In haar promotieonderzoek bekeek ze of ook cellen zijn te gebruiken die een longarts toch al heeft. Elke longkankerpatiënt met verdenking op uitzaaiingen in de lymfeklieren krijgt een echo via de luchtwegen (EBUS) of via de slokdarm (EUS) om te bepalen of er uitzaaiingen zitten. Hiertoe gaat via de (verdoofde) keel een slangetje, met aan het eind een camera en echokopje, door de luchtpijp of slokdarm naar de lymfeklieren. Tegelijk met die echo worden ook tumorcellen afgenomen om het stadium van de ziekte en het type longkanker vast te stellen. Schuurbiers werkte bij 35 longkankerpatiënten overgebleven cellen op om het DNA te analyseren. En inderdaad kon haar groep zo DNA-mutaties bij 77 procent van de patiënten betrouwbaar vaststellen. Bij 23 procent leverde de echo te weinig materiaal op voor dit aanvullende DNA onderzoek.
 
Uit de cellen wordt het DNA gezuiverd. Daarna worden specifiek de DNA-stukjes met de betreffende genen erin vermeerderd en in een zogenoemd DNA sequencing apparaat gestopt. Deze sequencing apparaten zijn de afgelopen jaren steeds sneller en nauwkeuriger geworden. Schuurbiers: ‘We hebben nu minder cellen nodig dan een paar jaar geleden. En we kunnen inmiddels in dezelfde paar tumorcellen ook meerdere mutaties achterhalen.’
 
Haar onderzoek zet zo weer een nieuwe stap richting personalized medicine: het toespitsen van een therapie op een patiënt zijn erfelijke aanleg of op het type ziekte dat hij of zij heeft. Dat de gevoeligheid voor gefitinib en erlotinib voor patiëntengroepen verschillend is , ontdekten de artsen in de klinische trials. Met name Aziatische, niet-rokende vrouwen bleken goed op deze medicijnen te reageren, daar waar rokende Westerse mannen er meestal niet beter van werden. Vervolgens toonden genetici aan dat er specifieke mutaties aan ten grondslag lagen. Naar verwachting zullen in de toekomst meer mutaties en bijpassende behandelmogelijkheden gevonden worden.
Gepubliceerd op:  10 januari 2014 1939 x bekeken
Gerelateerde artikelen

Vroege detectie en behandeling op maat van longkanker

De behandeling van longkanker wordt steeds beter mogelijk. Er is uitzicht op effectieve behandelingen, vooral nieuwe medicijnen Er is daarnaast winst te behalen bij de vroege opsporing van de ziekte en het slimmer inzetten van operaties. Dat zei Prof Postmus (LUMC) maandag 26 maart 2018 in zijn oratie.

20 april 2018182 x bekeken

Bloedtest kan in de toekomst longkanker voorspellen

Binnen enkele jaren is slechts een buisje bloed nodig om de meest voorkomende vorm van longkanker op te sporen. Volgens onderzoek van VUmc in Amsterdam kan met zo'n bloedtest met 91 procent zekerheid vastgesteld worden of iemand vergevorderde longkanker heeft. Bij kanker in een vroeg stadium is dit 81 procent, aldus het ziekenhuis.

30 augustus 2017563 x bekeken

Personalized therapy kan overlevingskans bij longkanker verdubbelen

Uit Duits onderzoek onder 5100 longkankerpatiënten blijkt dat personalized therapy de overlevingskans sterk kan verbeteren. Als artsen het genetische profiel van een tumor vast kunnen stellen, kan de behandeling hierop worden afgestemd.

12 november 2013885 x bekeken